نگاهی به قدرت خرید ایرانیها در گذر زمان؛ سال ۹۶ کجا بودیم و الان کجاییم؟!
قطعی اینترنت آدمی را به چه کارها که وا نمیدارد! در روزهای بیاینترنتی، آرشیو ایمیلهای قدیمیام را چک میکردم که موردی نظرم را جلب کرد: «با نظر مسعود یوسفنژاد، برای سال ۱۳۹۶ حقوق شما ۲ میلیون و ۵۲ هزار تومان تعیین شد». از سرِ کنجکاوی، معادل دلاری آن در فروردین ۹۶ را محاسبه کردم و به حدود ۶۳۰ دلار رسیدم؛ مبلغی که معادلِ تومانیِ کنونیاش، بیشاز ۱۰۰ میلیون تومان و بسیار بسیار فراتر از توان پرداخت کارفرما به نویسندهای تازهکار است!
وقتی متوجه شدم مهرداد عیسیلوی تازهکار از مهرداد عیسیلو با ۱۰ سال سابقهی کاری، قدرت خرید بهمراتب بالاتری داشته است، کنجکاوتر شدم و بهسراغ دادههای رسمی دربارهی حداقل حقوق در سال ۱۳۹۶ و ۱۴۰۴ رفتم تا آنها را با قیمت کالاهای ملموس همچون گوشی هوشمند و خودرو مقایسه کنم؛ نتایج بهدستآمده بسیار شوکهکننده و غمانگیز هستند.
با توجه به دادههای رسمی، در سالهای ۱۳۹۶ و ۱۴۰۴ حداقل دستمزد ۳۰روزه بدون در نظر گرفتن مواردی همچون حق عائلهمندی و بن کارگری بهترتیب ۹۲۹٬۹۳۱ و ۱۰٬۳۹۰٬۹۶۸ تومان بوده است. با اینکه مقایسهی تومانی دستمزدها، رشد چشمگیر ۱٬۰۱۷ درصدی (۱۱برابر) را نشان میدهد؛ اما تبدیل آنها به دلار، داستان کاملا متفاوت و البته بسیار ناراحتکنندهای را روایت میکند.
حداقل دستمزد طی ۹سال، ۱۱برابر شده؛ اما معادل دلاری آن یکسوم شده است
براساس دادههای موجود از نرخ ارز در دی ۱۳۹۶ و ۱۴۰۴، معادل دلاریِ حداقل دستمزد بهترتیب حدود ۲۱۱ و ۷۱ دلار بوده؛ بنابراین دستمزد کارگری طی ۹ سال، یکسوم شده است. شاید بگویید مگر ما دلاری خرید میکنیم که برای مقایسهی قدرت خرید، پای دلار را وسط کشاندی؛ اما دقت کنید که قیمت اغلب کالاهای بومی از نرخ دلار تأثیر میپذیرد و کالاهای وارداتی همچون گوشی و لپتاپ نیز بهطور کامل به نرخ دلار وابسته هستند.
در دیماه ۹۶ قیمت گلکسی S8، پرچمدار روز سامسونگ، ۲٬۶۳۰٬۰۰۰ تومان بود که تقریبا با دستمزد ۳ ماه کارگر برابری میکرد؛ در دیماه ۱۴۰۴، گلکسی S25 با قیمت حدودی ۱۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان بهفروش میرسید که معادل دستمزد ۱۵ ماه کارگر است؛ باید توجه داشت که کرهایها قیمت دلاری پرچمدارشان را نیز افزایش دادهاند.
اکنون در اسفند ۱۴۰۴، قیمت گلکسی S25 رجیسترشده در محدودهی ۱۸۰ میلیون تومان نوسان میکند؛ بنابراین قیمت پرچمدار ۸۰۰دلاری سامسونگ که اکنون در بازار جهانی تخفیف هم خورده و تنها چند روز تا جایگزینشدن با نسل جدید فاصله دارد، در فاصلهی دی تا اسفند ۱۴۰۴ برای کاربر ایرانی ۲۰ درصد افزایش یافته است.
اپل هشت سال پرچمدارش را با قیمت یکسان ۹۹۹ دلار بهفروش رساند؛ اما تجربهی کاربر ایرانی در این مدت بسیار متفاوت بود. در دیماه ۹۶، آیفون ۱۰ با قیمت ۵٬۹۰۰٬۰۰۰ تومان عرضه میشد که تقریبا با دستمزد ۶ ماه کارگر برابری میکرد. در دیماه ۱۴۰۴، آیفون ۱۶ پرو با قیمت ۲۵۰ میلیون تومان بهفروش میرسید که ۲۵برابرِ دستمزد کارگر است و آیفون ۱۷ پرو نیز با قیمت ۲۶۶ میلیون تومان با دستمزد ۲۶ ماه کارگر برابری میکرد.
اکنون در اسفند ۱۴۰۴، آیفون ۱۶ پرو و ۱۷ پرو بهترتیب ۲۹۰ و ۳۴۰ میلیون تومان قیمت دارند؛ بنابراین در کمتر از دو ماه، گوشیهای آیفون ۱۵ تا ۲۵ درصد افزایش قیمت داشتهاند.
اگر به صنعت خودرو گریزی بزنیم، وضعیت بغرنجتر میشود. در دیماه ۹۶، پژو ۲۰۷ دندهای با قیمت حدود ۴۲ میلیون تومان بهفروش میرسید؛ مبلغی که با دستمزد نزدیک به چهار سالِ کارگر برابری میکرد و میشد به دریافت تسهیلات برای خرید خودرو فکر کرد؛ در دیماه ۱۴۰۴ پژو ۲۰۷ دندهای TU5 حدود یک میلیارد و ۳۰۰ میلیون تومان قیمت خورده بود که معادل دستمزد ۱۱ سال کارگر است.
اکنون در اسفندماه، پژو ۲۰۷ دندهای TU5 مدل ۱۴۰۴ با قیمت یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان در بازار بهفروش میرسد؛ بنابراین در بازهی کمتر از دو ماه، حدود ۲۰۰ میلیون تومان به قیمت پژو ۲۰۷ اضافه شده است؛ با این پول در سال ۹۶ میشد پنج دستگاه پژو ۲۰۷ خرید.
براساس آمار موجود از دیماه ۱۳۹۶، میانگین قیمت مسکن در تهران، متری ۵٬۲۵۰٬۰۰۰ تومان بود؛ بنابراین با دستمزد پنجماه کارگر، میشد یک متر مربع آپارتمان در تهران خرید؛ اکنون با قیمت میانگین ۱۵۳٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان، کارگر با دستمزد پنجماه خود میتواند ۰٫۳ متر مربع آپارتمان خریداری کند. با اینکه گفته میشود بازار مسکن از باقی بازارها جا مانده، خانهدار شدن در عمل به رؤیایی دستنیافتنی بدل شده است.
افت شدید قدرت خرید صرفا به گوشی هوشمند، خودرو یا خانه محدود نمیشود؛ وضعیت مواد خوراکی بهمراتب وخیمتر است؛ براساس گزارش زومان، تورم نقطهبهنقطهی مواد خوراکی در دیماه به ۸۹٫۹ درصد رسیده؛ بدینمفهوم که سبد مواد غذایی دیماه ۱۴۰۳، اکنون حدود ۹۰ درصد قیمت بیشتری دارد؛ اگر قیمت چند قلم خوراکی را با سال ۹۶ مقایسه کنیم، متوجه وخامت اوضاع خواهیم شد.
یک کیلوگرم گوشت گوساله، در این روزها حدود ۱٬۶۰۰٬۰۰۰ تومان بهفروش میرسد؛ درحالیکه در بهمنماه ۹۶، قیمت آن حدود ۳۹٬۰۰۰ تومان بود؛ بنابراین در فاصلهی ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۴، قیمت گوشت گوساله ۴۱برابر شده؛ درحالیکه حداقل حدود در همین بازهی زمانی ۱۱برابر شده و از رشد قیمتها جا مانده است.
قیمت اقلام خوراکی اساسی طی ۹سال تا ۶۴برابر رشد داشته که فراتر از رشد ۱۱برابری دستمزد است
یک کیلوگرم مرغ ماشینی در بهمنماه ۹۶ با قیمت حدود ۷٬۵۰۰ تومان بهفروش میرسید؛ اما اکنون برای خرید یک کیلوگرم مرغ کشتار روز، باید حدود ۴۹۰٬۰۰۰ تومان هزینه کنید که بهمفهوم رشد ۶۴برابری قیمتها است. در سوی دیگر، یک شانه تخممرغ در سال ۹۶ حدود ۱۹٬۰۰۰ تومان قیمت داشت و اکنون با قیمت ۴۵۰٬۰۰۰ تومان بهفروش میرسد؛ بنابراین تخممرغ هم رشد ۲۲برابری قیمت را تجربه میکند.
تحریمهای سنگین و تورم کمرشکن ناشی از فساد موجود در عمق اقتصاد کشور باعث میشود هر سال به خودِ پارسالمان حسادت کنیم. هر سال بر مهارتمان و سابقهی کاریمان افزوده میشود؛ بیآنکه ثمرهی ملموسی را در زندگیمان بهدست آوریم. بهنظر میرسد تنها پیشرفتی که تابهامروز در زندگی روزمرهمان تجربه کردهایم، پیشرفت سنمان باشد!
در چنین شرایطی اگر بهجای تیک زدن اهدافی که برای خودتان در نظر گرفته بودید، آنها را از لیست خارج میکنید یا اگر لیست آرزوهایتان مدام طولانیتر میشود، بدانید که تنها نیستند. وقتی بستر اقتصادی فراهم نباشد، زمین زیر پای ما به جای این که مسیر همواری باشد برای رسیدن به مقصد، محل رویش موانع و دستاندازهایی میشود که رسیدن به مقصد را دشوارتر میکند.