فراتر از کار کردن با موبایل؛ شاید عادتی رایج در نزدیک‌بینی نسل جدید نقش داشته باشد

در دنیای امروز، نزدیک‌بینی دیگر فقط یک مشکل چشمی معمولی نیست؛ این اختلال با سرعتی بی‌سابقه در حال گسترش است و پیش‌بینی می‌شود تا چند دهه آینده میلیون‌ها جوان با آن مواجه شوند. پژوهش‌های تازه نشان می‌دهد شاید علت اصلی تنها خیره‌شدن به صفحه موبایل یا تبلت نباشد، بلکه سبک زندگی مدرن و زمان طولانی گذراندن در محیط‌های بسته و تمرکز روی اشیای نزدیک، نقش کلیدی در تشدید این مشکل دارد.

سال‌هاست که مسئول افزایش نزدیک‌بینی، استفاده زیاد از دستگاه‌های الکترونیکی مانند موبایل، تبلت و لپ‌تاپ معرفی شده است. اما پژوهش تازه‌ای که توسط محققان «کالج بینایی‌سنجی دانشگاه ایالتی نیویورک» انجام شده، نشان می‌دهد موضوع فقط خیره شدن به صفحه‌ها نیست، بلکه میزان نوری که هنگام انجام کارهای نزدیک به شبکیه چشم می‌رسد، می‌تواند نقش کلیدی داشته باشد.

به گزارش ساینس‌آلرت، در پژوهش ۲۱ نفر مبتلا به نزدیک‌بینی و ۱۳ نفر با دید طبیعی شرکت داشتند. پژوهشگران از شرکت‌کنندگان خواستند به شکل‌هایی مربعی نگاه کنند که میزان روشنایی و کنتراست (تفاوت بین بخش‌های روشن و تیره تصویر) آن‌ها تغییر می‌کرد. هر بار آزمایش با یک چشم انجام می‌شد تا رفتار دقیق چشم‌ها ثبت شود.

محققان سه واکنش اصلی چشم هنگام نگاه کردن به اشیای نزدیک را بررسی کردند. نخست «تطابق» یا همان تنظیم فوکوس؛ فرآیندی که طی آن عدسی چشم شکل خود را تغییر می‌دهد تا تصویر واضح شود. دوم «همگرایی»؛ یعنی چرخش دو چشم به سمت داخل برای تمرکز روی شیء نزدیک. سوم «تنگ شدن مردمک»؛ واکنشی که معمولاً برای کنترل میزان نور ورودی به چشم رخ می‌دهد.

در شبکیه چشم دو مسیر عصبی مهم وجود دارد که به آن‌ها مسیر «روشن» (ON) و مسیر «تاریک» (OFF) گفته می‌شود. این مسیرها مسئول پردازش افزایش یا کاهش نور هستند. مطالعات قبلی نشان داده بودند که ضعف در مسیر روشن با نزدیک‌بینی ارتباط دارد، اما دقیقاً مشخص نبود چرا.

نتیجه مهم تحقیق این بود که هنگام نگاه کردن به اشیای نزدیک، «کنتراست» تصویر بیش از میزان روشنایی بر رفتار چشم‌ها اثر می‌گذارد. در افراد نزدیک‌بین، چشم‌ها حتی پیش از شروع فوکوس، بیشتر از حد معمول به سمت داخل چرخیده بودند و مردمک آن‌ها نیز بیش از افراد با دید طبیعی تنگ می‌شد. این ترکیب می‌تواند باعث کاهش نور دریافتی شبکیه و در نتیجه تضعیف مسیر روشن شود.

خوزه-مانوئل آلونسو، عصب‌پژوه بینایی و از پژوهشگران مطالعه، می‌گوید نزدیک‌بینی در جهان به سطحی نزدیک به همه‌گیری رسیده، اما هنوز دلیل قطعی آن مشخص نیست. به گفته او، یافته‌های تیم نشان می‌دهد شاید یک عامل مشترک در بسیاری از موارد، میزان نوری باشد که هنگام انجام طولانی‌مدت کارهای نزدیک، به‌ویژه در محیط‌های داخلی به شبکیه می‌رسد.

اوروشا مهارجان، دانشجوی دکترای بینایی‌سنجی و از اعضای تیم پژوهش، توضیح می‌دهد که در نور شدید فضای باز، مردمک چشم برای محافظت از چشم کوچک می‌شود، اما همچنان نور کافی به شبکیه می‌رسد. در مقابل، وقتی در محیط داخلی و زیر نور نسبتاً کم روی اشیای نزدیک مانند تلفن همراه، کتاب یا تبلت تمرکز می‌کنیم، مردمک برای افزایش وضوح تصویر و نه به‌دلیل شدت نور، تنگ می‌شود. اگر این وضعیت با نور کم محیط همراه شود، میزان نور ورودی به شبکیه ممکن است به‌طور قابل توجهی کاهش یابد.

به زبان ساده‌تر، چشم هنگام کار نزدیک تلاش می‌کند تصویر را واضح‌تر کند، حتی اگر این کار باعث شود نور کمتری به بافت حساس شبکیه برسد. پژوهشگران بر این اساس فرضیه‌ای مطرح کرده‌اند: در نزدیک‌بینی، سیستم بینایی اولویت را به وضوح فوکوس می‌دهد، حتی اگر این کار به قیمت کاهش نور باشد. این روند می‌تواند نوعی چرخه بازخوردی ایجاد کند که در طول زمان وضعیت را بدتر کند.

براساس برآوردهای جهانی، پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۵۰ حدود ۴۰ درصد جوانان به نزدیک‌بینی مبتلا باشند. این افزایش سریع، دانشمندان را وادار کرده تا فراتر از توضیح ساده «استفاده زیاد از موبایل» فکر کنند.

پژوهشگران همچنین پیشنهاد می‌کنند یافته‌ها شاید توضیح دهد چرا استفاده از عینک‌هایی با نمره بیش از حد قوی می‌تواند مشکل‌ساز باشد. چنین عدسی‌هایی ممکن است علاوه بر اصلاح فوکوس، میزان نور ورودی به چشم را نیز کاهش دهند و در نتیجه تحریک شبکیه کمتر شود.

بااین‌حال، مطالعه محدودیت‌هایی نیز دارد. تعداد شرکت‌کنندگان کم بوده و وضعیت بینایی آن‌ها در طول زمان پیگیری نشده است. همچنین شرایط فضای باز و بسته به‌طور مستقیم با هم مقایسه نشده‌اند. بنابراین آنچه ارائه شده، یک فرضیه علمی مبتنی بر شواهد فیزیولوژیک است، نه پاسخ نهایی.

شاید پیام ساده تحقیق این باشد: مسئله فقط خیره شدن به صفحه‌نمایش نیست، بلکه ترکیبی از کار نزدیک طولانی‌مدت، نور کم محیط‌های داخلی و واکنش طبیعی چشم به این شرایط است. اگر این فرضیه در مطالعات بزرگ‌تر تأیید شود، توصیه‌هایی مانند گذراندن زمان بیشتر در فضای باز و توجه به نور محیط هنگام مطالعه یا کار با موبایل، اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد.

پژوهش در ژورنال Cell Reports منتشر شده است.